Ludzie pragną czasami się rozstawać, żeby móc tęsknić, czekać i cieszyć się z powrotem.
Dotychczas w naszym przyk�adzie zak�adali�my du�e skoki MC w miar�, jak wielko�� produkcji przechodzi�a od jednego poziomu do nast�pnego. Zamiast tego przyjrzyjmy si� krzywej kosztu ca�kowitego pod mikroskopem. Mo�emy to zrobi�, je�eli dotychczas za jednostk� q przyjmowali�my tysi�c; teraz mo�emy zbada� koszt przej�cia od 3999 (tysi�cy) q do 4000 (tysi�cy) q. Wyg�adzon� w ten spos�b krzyw� kosztu ca�kowitego pos�u�yli�my si� dla skonstruowania jasnych wielko�ci MC w tabl. 21.3.
Przypomnijmy, �e koszt kra�cowy mierzy si� nachyleniem krzywej kosztu ca�kowitego. Spos�b, w jaki mierzy si� nachylenie linii krzywych, przedstawili�my w Dodatku do rozdzia�u pierwszego, MC za� dostarcza doskona�ej ilustracji tej techniki. Rysunek 21.3 pomaga lepiej zrozumie� r�nic� pomi�dzy (1) MC pojmowan� jako przyrost kosztu wywo�any sko�czonym przyrostem mi�dzy dwoma punktami q oraz (2) MC pojmowan� jako "wyg�adzona"
Zwicjzek mi�dzy nachyleniem a kosztem kra�cowym
krzywa kosztu ca�kowitego
linia styczna
Ilo��
stopa wzrostu w danym momencie, wyra�aj�ca nachylenie (tangensem k�ta nachylenia), wedle kt�rego TC ro�nie w jakim� jednym danym punkcie (warto�ci) q. Odleg�o�� od a do b wyra�a jedn� dodatkow� jednostk� produkcji. Odleg�o�� b do a' wyra�a wynikaj�cy st�d przyrost kosztu ca�kowitego, co jest pierwsz� przychodz�c� do g�owy i najprostsz� definicj� przyrostu kosztu wywo�anego przyrostem produkcji, czyli kosztu kra�cowego. Drug� definicj� daje nam nachylenie krzywej kosztu ca�kowitego w punkcie a (to, co matematycy nazywaj� d(TC])/�tq albo, co liczbowo wychodzi na jedno i to samo, iloraz z podzielenia odleg�o�ci od b do c przez jednostk� odleg�o�ci z a do b. Na granicy, w miar� jak wielko�� dodatkowych jednostek coraz bardziej maleje i w gr� wchodz� obliczane przez nas stosunki bok�w w nowych, coraz mniejszych tr�jk�tach, r�nica pomi?-
Rys. 21.3
OBWIEDNIA DLA OKRESU NAJD�U�SZEGO*
Dysponujemy teraz pe�nym instrumentarium technicznym rozmaitych poj�� koszt�w: pozwoli to nam zaj�� si� problemem, w jaki spos�b przedsi�biorstwo mo�e znajdowa� sw�j punkt r�wnowagi przy maksymalizacji zysku. Ale jeszcze jeden, ostatni, chwyt techniczny b�dzie nam potrzebny, by wyt�umaczy�, w jaki spos�b dane przedsi�biorstwo mo�e - w okresie najd�u�szym - funkcjonowa� przy najni�szych mo�liwych kosztach w procesie adaptowania i zmieniania wielko�ci swoich zak�ad�w produkcyjnych.
Przypomnijmy, �e je�li przyjmiemy sta�� wielko�� zak�adu danego przedsi�biorstwa, to stoi ono w obliczu przebiegaj�cej w kszta�cie litery U kr�tkookresowej krzywej koszt�w przeci�tnych AC (nazwijmy j� SAC, by w ten spos�b uwypukli� jej kr�tkookresowy charakter). Je�eli dana firma buduje wi�kszy zak�ad wytw�rczy, now� krzyw� SAC trzeba wykre�li� dalej na prawo. A teraz za��my, �e badana firma ci�gle jest w stadium planowania, bez �adnych zobowi�za�, gdy� nie zdecydowa�a si� jeszcze, jakiej dok�adnie wielko�ci zak�ad zbuduje. Mo�e ona sobie zanotowa� wszystkie mo�liwe (w kszta�cie litery U) krzywe SA C i dopiero potem wybra� - dla ka�dych postulowanych rozmiar�w produkcji - t� krzyw� SA C, przy kt�rej koszty s� najni�sze. Jako �e zmiany q s� permanentne, badana firma "przeskakuje" na now� krzyw� SA C.
Rysunek 21.4(a) pokazuje, w jaki spos�b, w okresie najd�u�szym, badane przedsi�biorstwo wybierze sobie krzyw� SAC le��c� na lewo, je�eli potrzebne jej jest wytwarzanie niskich ilo�ci q. Dla q po�rednich lepiej b�dzie zaplanowa� sobie pos�u�enie si� SA C. Dla rozmiar�w q jeszcze wi�kszych najni�sze koszty zapewni SAC". Krzywa d�ugookresowych koszt�w przeci�tnych (LA�) sk�ada si� z trzech najni�szych "odga��zie�" trzech krzywych SAC.
Rysunek 21.4(b) ukazuje ten sam najni�szy punkt graniczny w przypadku, kiedy badane przedsi�biorstwo ma do wyboru niesko�czenie wiele g�adkich kr�tkookresowych krzywych AC (SAC, nie za� AVC): ot� LA� jest to g�adka najni�sza kraw�d� (o kszta�cie litery U) tej mnogo�ci krzywych SAC. Nazywamy j� obwiedni�, poniewa� "obwodzi" z zewn�trz wszystkie wchodz�ce w gr� krzywe SA C. Bardzo d�ugookresowa obwiedni� LA� dostarcza nam d�ugookresowej krzywej kosztu kra�cowego danego przedsi�biorstwa; LMC przecina LA� w punkcie minimum i ma nachylenie �agodniejsze od kr�tkookresowej krzywej SMC w tym�e punkcie.
dzy obiema definicjami znika i mo�na j� pomin��. (Innymi s�owy, ba':ba d��y do l, gdy a' d��y do a.)
4 Przy przerabianiu kursu skr�conego paragraf ten mo�na pomin��.
o) D�ugookresowa krzywa koszt�w
b) Przypadek wyg�odzonej obwiedni
dol/c? LMC
LA�
SAC
LA�
LA.CSAC'
LA�
L MC
LA�
Ilo��
Rys. 21.4. W d�ugim okresie przedsi�biorstwo mo�e wybra� najodpowiedniejsz� wielko�� zak�adu pos�uguj�c, si� obwiedni�
(a) LA� to obwiedni� czy te� najni�sza kraw�d� dla kilku mo�liwych rozmiar�w zak�adu, (b) Tu mamy do czynienia z niesko�czon� liczb� mo�liwo�ci wyboru i otrzymujemy LA� w postaci wyg�adzonej obwiedni. Krzyw� koszt�w kra�cowych LMC otrzymujemy w zwyk�y spos�b z krzywej LA�.
KOSZT ALTERNATYWNY
W rozdziale tym skupiali�my uwag� na sposobach ujmowania r�nych odmian koszt�w. Ale jakie koszty wchodz� tu w gr�? Na pocz�tku rozdzia�u (a tak�e w Dodatku do rozdzia�u 20) nadmienili�my, �e �wiat widziany oczyma ksi�gowego cz�sto bardzo si� r�ni od �wiata ekonomisty. I w�a�nie tutaj - w zwi�zku z poj�ciem kosztu - ujawnia si� najwa�niejsza r�nica.
Na czym ona polega? W istocie rzeczy, ekonomista do koszt�w wlicza zwykle wi�cej pozycji, ni� to czyni� ksi�gowi czy przedsi�biorcy. Ekonomi�ci wliczaj� wszystkie koszty, bez wzgl�du na to, czy s� one odbiciem transakcji pieni�nych czy te� niepieni�nych; z rachunkowo�ci przedsi�biorstwa transakcje niepieni�ne s� na og� wykluczone.