Strona startowa Ludzie pragną czasami się rozstawać, żeby móc tęsknić, czekać i cieszyć się z powrotem.�---------------{t_lucretius_carus} Lukrecjusz{t_lucretius_carus_desc}Wiedza o naturze i jej aspektach, jak r�wnie| swoboda w poezji, czyni z tego przedstawiciela epikureizmu miBego towarzysza dla my[lcego czBowieka�****************************************************************************************�****************************************************************************************�*�***** Changes made after 01/03/2004 5:11:34 PM�*�****************************************************************************************�****************************************************************************************�****************************************************************************************�****************************************************************************************�*�***** Changes made after 21/04/2004 9:00:00 AM�*�****************************************************************************************�****************************************************************************************{actor_effects_desc}WpBywy +1{aged_retainer_effects_desc}Zarzdzanie +1, +1 do osobistego bezpieczeDstwa (zwiksza szanse odkrycia i zapobiegnicia pr�bie zab�jstwa){agriculturalist_effects_desc}+1 do produkcji rolniczej{animal_trader_effects_desc}WpBywy +1{architect_effects_desc}10% zni|ki do koszt�w budowy, -1 do ndzy (zwiksza porzdek publiczny i wzrost populacji){armourer_effects_desc}+1 do morale dla wszystkich |oBnierzy na polu bitwy{artist_effects_desc}WpBywy +1, 10% zni|ki do koszt�w Bap�wki{astrologer_effects_desc}Dowodzenie +1, Zarzdzanie -1�---------------{barbarian_slave} BarbarzyDski niewolnik{barbarian_slave_desc}"Drobna pamitka z podr�|y za granicDobbs i Joe Głodomór nie wchodzili w grę, podobnie jak Orr, który znowu majstrował przy zaworze do piecyka, kiedy zgnę­biony Yossarian przykuśtykał do...Przy przydzia�ach do pracy nie uwzgl�dniano �ycze� pracownik�w Polak�w �� poza specjalistami niekt�rych dziedzin � co do rodzaju i miejsca pracy...Na koszuli noszono suknię-kaftan, przy czym wypada rozróżnić dwie odmiany: zwykłą, prostą tunikę opadającą do połowy łydek, i bardziej wymyślną, która...Stos ca³y listów i rozmaitych papierów le¿a³ przy nim na niskim stoliku, ca³a œwie¿o nadesz³a poczta dzisiejsza, któr¹ zwykle sam odbiera³...Uwagi odnosz�ce si� do interwa�u sukcesywnego s� w du�ej mierze aktualne przy rozpatrywaniu interwa�u symultatywnego...Ze swego krzesła na podwyższeniu widział dokładnie stół z mapami, przy którym podporucznicy bez hełmów na głowach sprawdzali raporty zwiadowców i przesuwali...poczciwy Chapsal i Noël dlatego tylko jest tolerowany, że wypada przy sposobności ortogra- ficznie napisać francuski bilecik, inaczej dosyć by było...Osobną grupę stanowią tutaj testy projekcyjne, polegające na nieświadomym przenoszeniu własnych emocji, postaw, nastawień przy interpretowaniu materiału...Sonia Karnell odgarnęła krótko przycięte ciemne włosy z czoła i żeby przy- podobać się Berlinowi, zabrała się do swego melona...
 

Ludzie pragną czasami się rozstawać, żeby móc tęsknić, czekać i cieszyć się z powrotem.

Pokazali to Eugene Burnstein i wsp�pracownicy, stawiaj�c ludzi przed takimi wyobra�onymi wyborami, jak "czy za�atwi� spraw� na mie�cie dziadkowi, czy ciotce", albo "czy z p�on�cego domu ratowa� kuzyna, czy wujka". Deklarowana sk�onno�� do pomagania ros�a wraz z pokrewie�stwem, jednak ten wzrost by� znacznie silniejszy dla decyzji typu "�y-cie-�mier�" ni� dla codziennych przys�ug. Ponadto, gotowo�� niesienia pomocy w zupe�nie inny spos�b zale�a�a od wieku potencjalnego jej odbiorcy, w sytuacji "�ycie-�mier�" i w sytuacji drobnej przys�ugi, jak przedstawia to rysunek 9.2. W przypadku codziennych przys�ug badani wyra�nie stosowali si� do normy odpowiedzialno�ci spo�ecznej - deklarowali nasilon� gotowo�� pomagania najm�odszym i najstarszym, a wi�c tym, kt�rzy nie mog� sami sobie pom�c i zdani s� na innych. Zupe�nie inaczej mia�a si� sprawa w przy- 325
Rysunek 9.2. Deklarowana gotowo�� niesienia pomocy w sytuacjach dramatycznych (wyb�r �ycie-�mier�) i codziennych (drobne przys�ugi) w zale�no�ci od wieku odbiorcy pomocy
2,6 �
2,4
o
o
a.
'c o
a
5 o
1,4
1,2
2,8

""�- przys�ugi codzienne
-O- ratowanie �ycia
/
\
75 lat
rok
10 lat 18 lat 45 lat
wiek odbiorcy pomocy
�r�dio: Bumstein, Crandall, Kiiayama (1994).
padku dramatycznej pomocy w przetrwaniu - badani tym bardziej byli sk�onni pomaga� odbiorcy (mniej lub bardziej z nimi spokrewnionemu), im by� on m�odszy; czyli im wi�ksza stawa�a si� jego warto�� rozrodcza, a wi�c - m�wi�c najpro�ciej - zdolno�� do przekazania w�asnych gen�w nast�pnym pokoleniom (tutaj zreszt� stwierdzono jeden wyj�tek od regu�y: dziesi�ciolatki maj� wi�ksz� warto�� reprodukcyjn� ni� dzieci roczne, co nie znajdowa�o odzwierciedlenia w ocenach badanych). Warto doda�, �e te i inne wzorce deklarowanej pomocy ujawnia�y si� w takiej samej postaci u badanych ameryka�skich i japo�skich, cho� te dwie kultury do�� mocno si� r�ni�.
Czy jednak nie pro�ciej by�oby wyja�nia� zwi�zek pokrewie�stwa z po-mocno�ci�, pomijaj�c geny i te nieestetyczne przeliczenia braci na kuzyn�w? Im bli�szy krewny, tym cz�ciej go spotykamy, lubimy go, odczuwaj�c wi� i blisko�� emocjonaln�, kt�ra sama w sobie jest przecie� silnym wyznacznikiem pomocno�ci. To oczywi�cie prawda, �e osobom bli�szym cz�ciej pomagamy (o czym mowa nieco dalej), jednak hipoteza blisko�ci emocjonalnej nie jest sprzeczna z wyja�nieniem ewolucyjnym. Prawdopodobnie jest tak, �e pokrewie�stwo jest odleg�� czy ostateczn� przyczyn� pomocno�ci, podczas gdy blisko�� emocjonalna jest przyczyn� blisk� i sta-
nowi przynajmniej cz�ciowy mechanizm psychologiczny, na mocy kt�rego pokrewie�stwo nasila pomocno��. Sugeruj� to wyniki bada�, w kt�rych
0 deklarowanie pomocy r�nym krewnym proszono badanych oceniaj�cych
te� stopie� emocjonalnej blisko�ci odczuwany w stosunku do ka�dego z krew
nych (Korchmaros, Kenny, 2001). Analizy pokaza�y, �e zar�wno pokre
wie�stwo, jak i subiektywna blisko�� emocjonalna silnie wp�ywa�y na sk�on
no�� do pomagania. Jednak kiedy ze zwi�zku pokrewie�stwo-pomaganie
wyeliminowano za pomoc metod statystycznych wp�yw wywierany przez
blisko�� emocjonaln�, zwi�zek ten zmala� o jedn� trzeci�, ale bynajmniej
nie zanik�. Pokrewie�stwo wywiera wi�c znaczny wp�yw na pomocno��,
cz�ciowo przez odczuwan� blisko��, a cz�ciowo poza i ponad oddzia
�ywaniem blisko�ci.
Podej�cie ewolucjonistyczne pozwala te� wyja�ni� pewne z�o�one wzorce emocjonalnej blisko�ci mi�dzy krewnymi. Np. zapewne wi�kszo�� z nas zauwa�y�a, �e babcie cz�ciej zajmuj� si� wnukami, jakie maj� po c�rkach, ni� po synach, a wnuki bardziej czuj� si� zwi�zane z rodzicami swej matki ni� ojca. Jest to dok�adnie r�nica, jakiej nale�y oczekiwa� zwa�ywszy problem niepewno�ci ojcostwa - asymetri� polegaj�c� na tym, �e kobieta rodz�ca dziecko jest z pewno�ci� jego matk�, ale w przypadku ojca pewno�� jest mniejsza, przynajmniej w sensie czysto biologicznym. Zainspirowani ide�, �e ta asymetria mo�e si� nasila� przez dwa pokolenia, Euler i Weitze! (1996) zapytali ponad 600 swoich niemieckich badanych, kt�rych obie babcie
1 obaj dziadkowie �yli, o ocen�, jak dalece ka�da z tych os�b by�a dla nich
gekummert. Poj�cie to oznacza w j�zyku niemieckim r�wnocze�nie opieku�
czo�� oraz emocjonaln� lub intelektualn� wi� z opiekunem. Jak ilustruje
rys. 9.3, za najbardziej gekummerl by�a uwa�ana matka matki, a wi�c ta
babcia, co do pokrewie�stwa kt�rej nie by�o cienia w�tpliwo�ci w �adnym
pokoleniu. Najmniej gekummert by� natomiast ojciec ojca (kt�ry m�g� nie
by� genetycznym ojcem swego syna i kt�rego syn m�gi nie by� genetycznym
ojcem w�asnego dziecka, czyli wnuka bior�cego udzia� w badaniu). Po�rodku
lokowali si� ojciec matki (kt�ry m�g� nie by� genetycznym ojcem swej